Vul je saunakachel met de grootste stenen onderop en kleinere stenen erbovenop, altijd losjes gestapeld zodat de lucht er overal tussendoor kan. Houd de verwarmingselementen vrij. Elektrische kachels vragen meestal stenen van 5 tot 10 cm, houtgestookte kachels 10 tot 15 cm. Controleer altijd het gewicht dat je handleiding voorschrijft.
De manier waarop je saunastenen stapelt, bepaalt hoe snel je cabine opwarmt, hoe vol je löyly wordt en hoe lang je kachel meegaat. Het is een klus van twintig minuten die je maar eens in de twee jaar doet, en juist daarom gaat het vaak mis. Hieronder loop je hem stap voor stap door.
Hoeveel saunastenen heb je nodig?
Het benodigde gewicht hangt af van het steencompartiment van je kachel, niet van het vermogen. Reken op 1 tot 5 dozen van 20 kg.
Veel mensen zoeken op kilowatts, maar dat is de verkeerde ingang. Twee kachels van 9 kW kunnen 20 kilo of 90 kilo stenen vragen, afhankelijk van hoe groot de steenruimte is. Een compacte wandkachel houdt alleen stenen rond de elementen; een zuilkachel is in feite één grote steenkorf. De handleiding van je kachel noemt het exacte gewicht, en dat cijfer is leidend.
Bij Rhodos zien we dat klanten vaker te weinig dan te veel bestellen. Een halfvolle kachel warmt sneller op, maar geeft droge, korte stoom en belast de elementen zwaarder. Ga in dat geval liever voor één doos extra: stenen die je overhoudt, gebruik je over twee jaar alsnog.
| Type saunakachel | Hoeveelheid stenen | Dozen van 20 kg |
|---|---|---|
| Compacte elektrische wandkachel | 15 tot 25 kg | 1 |
| Elektrische kachel met ruim steencompartiment | 30 tot 60 kg | 2 tot 3 |
| Zuil- of stapelkachel | 60 tot 100 kg of meer | 3 tot 5 |
| Houtgestookte kachel | 25 tot 60 kg | 2 tot 3 |
Gebruik deze tabel om een bestelling in te schatten. Wil je zeker weten welke kachel bij jouw cabine hoort, lees dan welke saunakachel je nodig hebt.
Welke steensoort kies je voor je saunakachel?
Kies altijd stollingsgesteente: Finse olivijn diabaas of vulcaniet. Hoekige stenen gaan onderin voor de warmteopslag, afgeronde stenen bovenop voor gelijkmatige stoom.
Vrijwel alle saunastenen die je in Nederland koopt zijn olivijn diabaas, een Fins stollingsgesteente dat honderden verhittingscycli doorstaat zonder te versplinteren. Vulcaniet is een variant met dezelfde thermische eigenschappen en een dieper zwarte kleur, die bij nat worden nog dieper wordt. Beide voldoen; de keuze daartussen is vooral esthetisch.
Belangrijker dan de soort is de vorm. Hoekige stenen liggen in elkaar en laten lucht door de stapel stromen, wat ze geschikt maakt voor de onderste lagen waar de warmte wordt opgeslagen. Afgeronde stenen laten opgietwater makkelijker doorlopen naar de lagen eronder, waardoor het water een groter oppervlak raakt en de stoom zachter en voller wordt. Een laag afgeronde stenen bovenop een hoekige vulling is daarom geen luxe maar een merkbare verbetering, zeker bij kachels met een beperkte steenruimte.
| Steensoort | Kenmerk | Waarvoor geschikt |
|---|---|---|
| Finse stenen, hoekig 5 tot 10 cm | Standaardkeuze, snel contact met de elementen | Elektrische en combikachels, als hoofdvulling |
| Finse stenen, hoekig 10 tot 15 cm | Meer warmteopslag, tragere afgifte | Houtgestookte kachels en ruime steencompartimenten |
| Afgeronde premium stenen | Water loopt door naar onderliggende lagen | Toplaag voor zachtere, vollere stoom |
| Vulcaniet | Diepzwart, glanst wanneer het nat wordt | Zichtbare steenruimte waar het uiterlijk meetelt |
| Veld- of rivierstenen | Interne spanningen en insluitsels | Niet gebruiken: kunnen barsten of uit elkaar springen |
Let bij aankoop op twee dingen. Stenen met een zwarte kern hoor je af te keuren, want die duidt op een onzuivere samenstelling die bij verhitting een zwavelachtige geur kan afgeven. En gebruik niets dat kleiner is dan twee centimeter: dat gruis blokkeert juist de luchtstroom die je probeert open te houden.
Welk formaat saunastenen past bij jouw kachel?
Elektrische kachels werken het beste met stenen van 5 tot 10 centimeter, houtgestookte kachels met grovere stenen van 10 tot 15 centimeter.
Het formaat bepaalt hoeveel lucht er tussen de stenen door kan. Kleine stenen liggen dichter op elkaar en geven de kachel meer contactoppervlak, waardoor hij sneller reageert. Grove stenen laten meer lucht door en slaan meer warmte op, wat past bij een houtkachel die langzaam op temperatuur komt en die warmte vervolgens lang moet vasthouden.
| Kacheltype | Steenformaat | Waarom dit formaat |
|---|---|---|
| Elektrische kachel | 5 tot 10 cm | Laat genoeg lucht door en geeft de elementen veel contactoppervlak, zodat de cabine snel opwarmt |
| Houtgestookte kachel | 10 tot 15 cm | Slaat meer warmte op en houdt de temperatuur stabiel tijdens langere sessies |
| Combikachel | 5 tot 10 cm | Reageert snel op het wisselen tussen droge warmte en stoom |
Is een kachel met veel stenen beter dan eentje met weinig?
Voor lange sessies wel. Meer stenen betekent een langere opwarmtijd, maar daarna vollere stoom en een temperatuur die na het opgieten nauwelijks wegzakt.
De stenen zijn de accu van je sauna. Een kachel met een ruime steenruimte laadt langzamer op, maar heeft daarna zoveel warmte opgeslagen dat je meerdere keren achter elkaar kunt opgieten zonder dat de cabine afkoelt. Een compacte kachel met twintig kilo stenen is binnen een halfuur klaar, maar na de tweede opgieting merk je dat de stoom korter en droger wordt.
Welke van de twee bij je past, hangt dus af van hoe je saunat. Ga je twee keer per week een uur, dan is een ruime steenruimte de investering waard. Stap je er doordeweeks een half uur in, dan werkt een compacte kachel prettiger omdat hij sneller klaar is. Ook je gewenste saunatemperatuur speelt mee: hoe hoger je zit, hoe meer buffer je nodig hebt. Hoe de bouw van de kachel dit beïnvloedt, lees je bij de open en gesloten structuur in onze kachelgids.
Hoe stapel je saunastenen in vijf stappen?
Grote stenen onderop, kleinere erbovenop, altijd losjes en met ruimte rond de elementen. Werk van onder naar boven en controleer daarna de stabiliteit.
- Voorbereiding. Zet de kachel uit en laat hem volledig afkoelen. Spoel de nieuwe stenen af onder de kraan om gruis en transportstof te verwijderen, en laat ze uitlekken. Nat inleggen mag, de eerste stookbeurt verdampt het restvocht vanzelf.
- Grote stenen onderop. Begin met de grootste exemplaren als fundament, onderin het steencompartiment. Zet platte stenen op hun kant in plaats van vlak neer: zo blijven er kanalen open waar de warme lucht doorheen kan.
- Houd de elementen vrij. Laat rondom de verwarmingselementen ruimte. Stenen die er strak tegenaan klemmen, drukken bij uitzetting op het element en verkorten de levensduur daarvan aanzienlijk. Klemmen mag niet, aanraken op een enkel punt is onvermijdelijk en geen probleem.
- Bouw luchtig omhoog. Vul de ruimtes tussen de grote stenen op met kleinere. Het doel is een stapel die stabiel staat maar waar je nog doorheen kunt kijken. Ga je stenen aandrukken of passend leggen, dan zit je te vol.
- Controle. Duw voorzichtig tegen de stapel: er mag niets wiebelen. De bovenste laag mag iets boven de rand uitkomen, zolang je geen toren bouwt. Sommige fabrikanten geven hier een maximum voor, dus houd je handleiding aan.
Na het stapelen kun je meteen stoken. Water giet je met een sauna emmer en lepel gelijkmatig over de hele steenlaag, niet op één plek. Hoe je dat ritueel opbouwt, staat in hoe een sauna opgieting werkt.
Waarom mag je een saunakachel nooit zonder stenen stoken?
Zonder stenen straalt de kachel zijn warmte ongedempt de cabine in. Dat geeft brandgevaar en beschadigt de verwarmingselementen binnen enkele sessies.
De stenen zijn niet alleen een warmtebuffer, ze zijn ook een schild. Ze vangen de directe straling van de elementen op en verdelen die over de ruimte. Haal je ze weg, dan krijgen de wanden en het plafond die straling rechtstreeks, met temperaturen die het hout kunnen aantasten en in het ergste geval brand veroorzaken.
Hetzelfde geldt voor een kachel die te ruim gevuld is met te weinig stenen, of waarbij een deel van de vulling is weggezakt na een paar jaar stoken. Controleer daarom bij elke seizoenswissel of het compartiment nog vol zit. Stook nooit met een half lege kachel, ook niet 'even snel'.
Wanneer moet je saunastenen vervangen?
Bij thuisgebruik gemiddeld elke twee jaar. Gebruik je de sauna wekelijks, controleer de stenen dan minstens één keer per jaar.
Stenen slijten door de cyclus van verhitten en plotseling afkoelen met opgietwater. Ze worden poreus, brokkelen af en verliezen hun vermogen om warmte vast te houden. Soms versmelten stenen aan elkaar, waardoor de luchtstroom door de kachel dichtslibt. Het resultaat merk je aan de opwarmtijd en aan de stoom.
| Signaal | Wat het betekent | Wat je doet |
|---|---|---|
| Gruis op de bodem van de kachel | De stenen brokkelen af | Vervang de hele vulling |
| Zichtbare barsten of haarscheurtjes | De steen heeft zijn structuur verloren | Vervang minimaal de aangetaste stenen |
| Langere opwarmtijd dan voorheen | De luchtstroom is geblokkeerd door gruis of versmolten stenen | Kachel leegmaken en opnieuw vullen |
| Minder stoom bij het opgieten | De stenen houden minder warmte vast | Vervang de hele vulling |
| Muffe geur bij het opstoken | Vocht blijft in de poreuze stenen zitten | Vervang de hele vulling |
Hoe verwijder je oude stenen en maak je de kachel schoon?
Haal alle stenen eruit, verwijder gruis en kalkresten uit het compartiment en controleer de elementen voordat je de nieuwe stenen plaatst.
Begin bij een koude kachel en leg de oude stenen naast je neer. Gooi ze niet meteen weg: exemplaren zonder barsten kun je opnieuw gebruiken als onderlaag, waar de belasting het laagst is. Zuig of veeg vervolgens het gruis uit het compartiment. Dat gruis is de belangrijkste oorzaak van een dichtgeslibde luchtstroom.
Kalkaanslag op de elementen verwijder je droog met een zachte borstel, nooit met een schoonmaakmiddel of schuurspons. Loop daarna de elementen langs op verkleuring, doorbuiging of blaasvorming. Zie je dat, vervang dan eerst het verwarmingselement voordat je de kachel opnieuw vult. Ben je toch bezig, dan is het een goed moment om ook de cabine zelf te reinigen.
Daarna is het gewoon opnieuw stapelen: groot onderop, klein erbovenop, en overal lucht ertussen. Twintig minuten werk, en je kachel doet er weer twee jaar mee.
